Munsarif isim (الاسم المنصرف), tüm i'râb alâmetlerini eksiksiz alan ve tenvin (التنوين) kabul eden isimdir. Ref' halinde damme + tenvin, nasb halinde fetha + tenvin, cerr halinde kesre + tenvin alır. Gayr-ı munsarif isimlerde bulunan sarf engelleri (mâniʿân mine's-sarf) bu isimlerde ya hiç yoktur ya da yalnızca birinde bulunur; dolayısıyla munsarif olmak Arapça isim sisteminin asıl (kıyâsî) durumudur.

Temel Özellikleri

• Tenvin kabul eder: رَجُلٌ، كِتَابًا، بَيْتٍ
• Ref'de dammetü't-tenvîn (ـٌ), nasb ve cerde ise sırasıyla fethatü't-tenvîn (ـً) ve kesretü't-tenvîn (ـٍ) alır.
• Gayr-ı munsarifi munsarife dönüştüren durumlar: ismin başına elif-lâm (ال) gelmesi veya muzâf konumuna girmesi; bu iki hâlde gayr-ı munsarif de tenvin almaksızın kesre ile mecrûr olur, munsarif ise her zamanki gibi çekilir.
• Sarf engeli (مانع من الصرف) taşımayan her isim munsariftir: cins isimleri, sıfatlar, Arap asıllı tek engelliisimler vb.

Kur'an'dan Örnekler

وَجَاءَ رَجُلٌ مِّنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ (Yâsîn 36:20) — "Şehrin en uzak yerinden bir adam geldi." İ'râb: رَجُلٌ munsarif, nekre, müzekker; fâil olduğu için merfû, alâmeti dammetü't-tenvîn (ـٌ).

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ (Alak 96:1) — "Yaratan Rabbinin adıyla oku." İ'râb: اسْمِ munsarif bir isim olmakla birlikte muzâf konumunda olduğundan tenvin düşmüş, mecrûr olduğu için kesre almıştır (بِاسْمِ = câr + mecrûr); alâmeti kesre.

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا (Nisâ 4:58) — "Şüphesiz Allah, emanetleri ehline teslim etmenizi emreder." İ'râb: الْأَمَانَاتِ, أَمَانَة kelimesinin munsarif cemisi; burada أَدَّى fiilinin mef'ûlü olarak mansûb olması gerekirken başındaki ال tenvini kaldırmış, nasb alâmeti fetha yerine kesre ile gösterilmiştir (çünkü câmiu't-teksîr sıygası değil, cemiu's-sâlim müennes kaidesi geçerlidir: nasb ve cerr alâmeti her ikisi de kesredir).

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ (Yûsuf 12:100) — "Ana-babasını taht üzerine oturttu." İ'râb: الْعَرْشِ, munsarif bir isim; عَلَى harf-i ceriyle mecrûr, alâmeti kesre; ال takısı tenvini kaldırmış ancak i'râb harekeleri tam olarak devam etmektedir.

Notlar

• Munsarif isim, klasik gramer geleneğinde münasarif olarak da anılır; İbn Mâlik Elfiyye'sinde bunu "mâ lâ mâniʿa fîhi" (içinde engel bulunmayan) şeklinde tanımlar.
• Gayr-ı munsarif isimlerin ال ile veya izâfet içinde munsarif gibi çekilmesi, munsarif-gayr-ı munsarif ayrımının bağlama göre değerlendirileceğini gösterir.
• El-Galâyînî, Câmiu'd-Dürûs'ta munsarif ismi "tenvîn ve cerr-i bi'l-kesra kabul eden isim" olarak tanımlar ve bunu gayr-ı munsarife karşıt biçimde işler.