Nasb harfleri, Arapça nahiv terminolojisinde birbirinden farklı iki işlev üstlenen edat gruplarını kapsar: Muzâri fiili nasb eden harfler (حروف تنصب الفعل المضارع) ve isim cümlesine girerek haberi nasb eden harfler (الحروف المشبهة بالفعل / إنّ ve kardeşleri). Her iki grup da klasik kaynaklarda "نواصب" başlığı altında ele alınır.

Türleri ve Kuralları

• أَنْ (an) — Masdariyye: Muzâri fiili açıkça nasb eder; fiili önceki öğeyle birlikte te'vil-i masdara dönüştürür. Örn.: تُرِيدُونَ أَن تَأْخُذُوا — "أن" + muzâri = masdar anlamı.
• لَنْ (len): Gelecek zaman olumsuzluğu bildirir; muzâri fiili nasb eder. Ebedî olumsuzluk ifade ettiği görüşü yaygın olmakla birlikte el-Galâyînî bunu reddeder.
• إِذَنْ (iẕen): Cevap ve karşılık bildiren edat; belirli şartlarla muzâri fiili nasb eder (başta gelmesi, sesli okunması, araya fasıla girmemesi).
• كَيْ (key): Amaç (gaye/ta'lîl) bildirir; muzâri fiili nasb eder. Bazen öncesinde لام ile gelir: لِكَيْ.
• إِنَّ ve kardeşleri (إنّ، أنّ، كأنّ، لكنّ، ليت، لعلّ): İsim cümlesine girerek mübtedâyı ismini nasb eder, haberi ref' hâlinde bırakır.
• لَا النافية للجنس (Cins olumsuzluk lâsı): İsim cümlesine girerek nekre bir ismi nasb eder (lâ'nın ismi), haberi ref' hâlinde bırakır.

Kur'an'dan Örnekler

وَأُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ (Yûnus 10:72) — "Ben Müslümanlardan olmakla emrolundum." İ'râb: أَنْ nasb harfi (masdariyye); أَكُونَ muzâri fiili أَنْ ile mansûb; أَنْ أَكُونَ birlikte te'vil-i masdar olup أُمِرْتُ fiilinin nâib-i fâiline bağlı câr-mecrûr konumundadır.

لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ (Âl-i İmrân 3:92) — "Sevdiklerinizden infak etmedikçe asla birre (iyiliğe) ulaşamazsınız." İ'râb: لَنْ nasb harfi; تَنَالُوا muzâri fiili لَنْ ile mansûb (olumsuz gelecek). الْبِرَّ fiilin mef'ûlü bih olup mansûb.

إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ (el-Bakara 2:173) — "Şüphesiz Allah çok bağışlayandır, çok merhamet edendir." İ'râb: إِنَّ tahkik (pekiştirme) harfi; اللَّهَ إنّ'nin ismi olup mansûb (fetha ile); غَفُورٌ إنّ'nin haberi olup merfû (damme ile); رَّحِيمٌ ikinci haber yine merfû.

لَا رَيْبَ فِيهِ (el-Bakara 2:2) — "Onda hiçbir şüphe yoktur." İ'râb: لَا cins olumsuzluk lâsı (lâ nâfiye li'l-cins); رَيْبَ lânın ismi, mansûb ve tenvinsiz (fetha ile); haber olan فِيهِ câr-mecrûr takdîrî merfû konumundadır.

Notlar

• Muzâri fiili nasb eden harfler bazen gizli (muzmer) olarak da iş görür; özellikle أَنْ sonraki bazı edatların (لام-ı ta'lîl, حتى, أو, فاء-ı sebepiyye, واو-ı ma'iyye) ardından gizlenerek nasb etkisi yapar.
• İbn Mâlik Elfiyye'sinde muzâri fiilin nasb amelini çalıştıran harfleri dört temel başlıkta ele alır: أن، لن، إذن، كي; el-Galâyînî ise bunlara ek olarak gizli أن bağlamında genişletilmiş bir tasnif yapar.
• إنّ ve kardeşlerinin mana farkları önemlidir: إنّ / أنّ tahkik, كأنّ teşbih, لكنّ istidrak, ليت temenni, لعلّ tereccî (umma) ifade eder.