Lâ-i nâfiye li'l-cins (لا النافية للجنس), bir cinsin tüm fertlerini nefyeden ve "inne"nin kardeşleri arasında sayılan bir edattır. Bu lânın ismi (ismu lâ) daima nekre gelir; lâ ile ismi arasına hiçbir fasıla girmez ve isim, kalıbına göre üç farklı şekilde i'râb alır.

Türleri ve Kuralları

• Müfret (tek kelime) isim: Müfrette, cem'de ve gayrı münsarif kelimelerde nasb alâmeti açık (zâhir) olur. Örneğin لَا رَجُلَ — "رجل" fetha ile mansubtur.
• Muzâf isim: Muzâf olduğunda da aynı şekilde fetha ile ya da kalıbına göre nasb alâmeti ile mansubtur. Örneğin لَا غُلَامَ رَجُلٍ.
• Şibh-i muzâf (muzâfa benzer) isim: İsim, bir mef'ûl ya da câr-mecrûr ile tamamlanıyorsa şibh-i muzâf sayılır ve yine fetha ile mansubtur. Örneğin لَا طَالِعًا جَبَلًا.
• Lânın haberi: Haberi çoğunlukla mahzuf olup takdiren مَوْجُودٌ veya كَائِنٌ gibi bir kelime düşünülür; zikredildiğinde merfûdur.
• Şartlar: İsim; (1) nekre olmalı, (2) lâdan hemen sonra gelmeli (fasılasız), (3) tekrarlanmayan lâ için haber takdiren veya sarâhaten bulunmalıdır. Bu şartlardan biri bozulursa lâ amel etmez ve mübtedâ hükmündeki isim merfû olur.

Kur'an'dan Örnekler

لَا رَيْبَ فِيهِ — Bakara 2:2 — "Onda hiçbir şüphe yoktur." İ'râb: لَا nâfiye li'l-cins; رَيْبَ lânın ismi, fetha ile mansubtur (müfret nekre); فِيهِ câr-mecrûr, lânın mahzuf haberinin taalluk ettiği zarftır (haber takdiri: لَا رَيْبَ كَائِنٌ فِيهِ).

لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ — Bakara 2:256 — "Dinde hiçbir zorlama yoktur." İ'râb: لَا nâfiye li'l-cins; إِكْرَاهَ lânın ismi, fetha ile mansubtur (müfret nekre); فِي الدِّينِ câr-mecrûr, mahzuf habere mütealliktir.

لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ — Sâffât 37:35 ve diğer âyetler — "Allah'tan başka hiçbir ilah yoktur." İ'râb: لَا nâfiye li'l-cins; إِلَٰهَ lânın ismi, fetha ile mansubtur; haber mahzuftur (takdiri: مَوْجُودٌ); إِلَّا اللَّهُ istisna terkibi olup اللَّهُ lafzı, mahzuf haberin bedelidir ve merfûdur.

لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ — Hûd 11:43 — "Bugün Allah'ın emrinden koruyacak hiç kimse yoktur." İ'râb: لَا nâfiye li'l-cins; عَاصِمَ lânın ismi, fetha ile mansubtur (müfret nekre, ism-i fâil); الْيَوْمَ zarf, مِنْ أَمْرِ اللَّهِ câr-mecrûr; haber mahzuftur.

Notlar

• Lânın ismi ile haberi arasına bir câr-mecrûr veya zarf girdiğinde bu fasıla sayılmaz; amel devam eder.
• Lâ tekrarlandığında (لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ gibi) her iki lâ da ayrı ayrı amel edebilir ya da ikinci lâ atfedilmiş olur.
• Klasik kaynaklarda (el-Galâyînî, Câmiu'd-Dürûs; İbn Mâlik, Elfiyye) bu bab "inne ve kardeşleri"nden ayrı ele alınmakla birlikte amel bakımından onlara kıyas edilir.