Ef'âl-i mukārebe (أفعال المقاربة), bir eylemin gerçekleşmesine yakın olunduğunu ifade eden kâde (كَادَ), ekâde (أَكَادَ) ve kāle (كَالَ) gibi nâsıh fiillerdir. Bu fiillerin ismi, mübtedânın yerine geçtiği için merfû' olarak gelen unsurdur ve "merfûât" başlığı altında incelenir. Söz konusu isim, ef'âl-i mukārebenin fâili ya da nâibu'l-fâili hükmünde olup bu fiiller, mübtedâ-haber yapısının üzerine girerek haberi muzâri' fiil şeklinde talep eder.

Türleri / Kuralları

• Ef'âl-i mukārebenin ismi, merfûât içinde yer alır; zira bu fiillerin mübtedâya girerek onu isim (özne) konumuna dönüştürmesiyle ref' kazanır.
• Bu isim zahir (açık) isim olabileceği gibi zamir (gizli ya da bitişik) de olabilir: كَادَ يَفْعَلُ ifadesinde fâil, fiilin içindeki müstatir (هُوَ) zamiridir.
• Ef'âl-i mukārebenin haberi kural olarak muzâri' fiilden oluşur ve genellikle أَنْ harfi olmaksızın gelir; kâde ve benzerleri için أَنْ kullanımı nadirdir ve zayıf kabul edilir.
• İsmin müfred, tesniye veya cem' olması fiilin sîgasını etkiler: müennese işaret eden isme uygun olarak fiil كَادَتْ biçimini alır.
• El-Galāyînî (Câmiu'd-Dürûs) ve İbn Mâlik (Elfiyye), bu fiillerin gramer statüsünü, mübtedâ-haber üzerine giren nâsıh fiiller olarak açıkça belirtir; ismin ref'i bu nâsıh yapının zorunlu sonucudur.

Kur'an'dan Örnekler

كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِّنْهُم — Tevbe 9:117 — "İçlerinden bir grubun kalpleri neredeyse kaymak üzereydi." İ'râb: كَادَ ef'âl-i mukārebeden mâzî nâsıh fiil; قُلُوبُ bu fiilin ismi olup merfû', ref' alâmeti ضَمَّة; فَرِيقٍ muzâfun ileyh mecrûr; مِنْهُم câr-mecrûr, فَرِيق'e müteallık; يَزِيغُ fiilin haberi olan muzâri' cümle.

وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي — A'râf 7:150 — "Neredeyse beni öldürüyorlardı." İ'râb: كَادُوا ef'âl-i mukārebeden mâzî fiil; وَاو fiilin ismi olup merfû' muttasıl zamir (cem' müzekker); يَقْتُلُونَنِي fiilin haberi, أَنْ harfi hazfedilmiş muzâri' cümle.

إِنَّهُۥ كَادَ لَيُضِلُّنَا عَنْ ءَالِهَتِنَا — Furkân 25:42 — "O neredeyse bizi ilahlarımızdan saptıracaktı." İ'râb: إِنَّهُ içindeki هَاء zamiri إِنَّ'nin ismi; كَادَ nâsıh fiil; içindeki müstatir هُوَ zamiri fiilin ismi olup merfû'; lâm-ı tekit ile gelen يُضِلُّنَا cümlesi fiilin haberi.

Notlar

• Ef'âl-i mukārebe, ef'âl-i mükārebât (أفعال المقاربة), ef'âl-i recâ (أفعال الرجاء) ve ef'âl-i şürû' (أفعال الشروع) olmak üzere üç alt grubu kapsayan ef'âl-i müşebbehe bi'l-kâne ailesine dahildir; hepsinin ismi aynı şekilde merfû' gelir.
• Kur'an'da bu fiillerden en sık kullanılanı كَادَ olup ismi çoğunlukla sonraki açık isme veya müstatir zamire dayanır.